'Z' Sesini Çıkarmakta Zorlanıyorum, Neler Yapabilirim?

Soru: 'z' sesini çıkarmakta zorlanıyorum, neler yapabilirim?

Cevap niyetine:

ÖZELDE 'z' sesi GENELDE HARFLERİN SESLETİMİ KONUSU

- Tek başına: 'bir sesi çıkaramıyorum' diye bir sorun yoktur;  o sesin yerine başka bir harf çıkarma sorunu vardır. Yani sorun 'yokluk' değil; 'yanlış yerde bulunma' sorunudur.

SADECE MEYVEYİ TOPLAMAK İSTEYENLER BU KISMI OKUSUN
(Köklere de emek harcayanlar aşağıdaki bölümü de okusun)

--------------------------------
NEDEN
'z' yerine neden 'j' veya 's' çıkar; dil ucu alt dişlerin kökleri yerine, üst tarafa gitmektedir de ondan

'z' ünsüzünü tanıyalım:
Akın Önen, Türkçeyi Türkçe Konuşmak kitabından bu ünsüze ait şu bilgileri verir:
's' ünsüzünün tonlusudur. Dilin ucu alt dişlerin köklerine doğru yaklaşır ve hava dilin arasından sızar, gırtlak birleşimiyle birlikte seslenir. Zabit, zafer, zemzem, zenci,  zil, saz, leziz, sızı ıssız vb...

Arı- sinek sesi gibi vızılarken (zızzzzzzzz vızzzzz zzzzızzzzzzz) kontrol edelim (gerekirse elimizle) dilimiz nerde. Tarifte anlatıldı yere getirmeye çalışalım

'z' sesi için boğumlanma çalışmaları
Bu alıştırmaları yüksek sesle yanak çene ve dudak hareketlerini abartarak günde en az 10 defa okuyalım:
Okurken hangisinde, j veya s değil de gerçek 'z'ye yakın bir ses çıkıyor, onları işaretleyelim..

Zİ ZE ZI ZA ZÜ ZÖ ZU ZO
ZİÇ ZEÇ ZIÇ ZAÇ ZÜÇ ZÖÇ ZUÇ ZOÇ
ZİS ZES ZIS ZAS ZÜS ZÖS ZUS ZOS
ZİL ZEL ZIL ZAL ZÜL ZÖL ZUL ZOL
ZİR ZER ZIR ZAR ZÜR ZÖR ZUR ZOR
ZİT ZET ZIT ZAT ZÜT ZÖT ZUT ZOR
ZİZ ZEZ ZIZ ZAZ ZÜZ ZÖZ ZUZ ZOZ

İçinde 'z' sesinin, başta ortada sonda yer aldığı kelimeler üretelim ve her gün bunları 10 defa okuyalım. Bunları yazarken içinde, 's' geçenleri de özellikle ekleyelim, ayırt edebilmek için:

Saz söz laz kaz, izi, aza, zozu zaza, maz mez muz tuz kuz sız sızı ıssız susuz buzsuz mutsuz susuz.. (en az on kelime daha bulalım yazalım)

Ve zorlu temrini yine Akın hocanın çalışmasından alayım:

ZAZEZİZÜ - AZOZOZİ - ZAZIZUZİ - ZEZİZÜZU - ZEZOZÜ- ZEZAZİZÖ- ZİZİZUZİZA  - AZİZÜZÖZE  - EZÖZZIZEİZ ….
AL BU ZAZOZİZÜLERİ ZAZOZİZÜCÜYE ZAZOZİZÜLETTİRMEYE GÖTÜR, ZAZOZİZÜCÜ, ZAZOZİZÜLERİ, ZAZOZİZÜLEMEM DERSE, ZAZOZİZÜLERİ ZAZOZİZÜCÜDEN ZAZOZİZÜLETTİRMEDEN AL DA GEL

Aynı temrini ZİZÖZEZÜZİ ve  ZİZEZÜZİ için kendimiz yazalım ve tekrar edelim...

-------------------------------------

NEDEN BAŞKA HARF ÇIKAR

(KÖKLERE EMEK HARCAYANLAR BURAYI DA OKUSUN)

Harfler dilimizdeki sesleri gösteren işaretlerdir. Bir harfi yerinden (çıkakından-mahrecinden) çıkaramayışımızın (tam telaffuz edemeyişimizin, olması gerekenden tonsuz, daha tonlu, keskin başka bir harf gibi çıkarmamızın) sebepleri bana göre şunlardır:

- Dilin ilgili ucu, gerekli ağız içi organına tam ulaşamıyor, hava dışarıya fazla ya da az veriliyor olabilir
- Dudağın, dişlerin gereken açıklığa ulaşamaması veya istenen kapalılıkta olmaması...
- Ağız içi organ yitimleri
(Örneğin, dişlerin doğuştan, normalden büyük küçük olması, aralarının açılması, diş eksikleri, özellikle ön tarafta protez dişlerin varlığı; hava kaçırmadan dolayı 's' sesinin tıslayarak, keskin ya da peltek çıkmasına neden olabilir
- Doğuştan motor sinir hastalıkları, bazı harflerin telaffuzlarını güçleştirir, ama bunlarda çalışmayla belli bir seviyeye getirilebilir.

Ve sorunların asıl yattığı yer
-TEMBELLİK: 'z' veya 'r' sesini çıkarmak için harcayacağımız enerjiyle, 's' veya 'l'yi çıkmak için harcayacağımız enerji aynı değildir. İlkinde daha çok kas organize olurken ikincisinde daha az kası organize ederek daha az enerji harcarız. Buna ağız tembelliği, dudak tembelliği dediğimizde olur. Bir harfi tam çıkaracağız derken daha çok enerji harcarız, halbuki yarım ağız konuşuversek de insanlar anlaşırlar
"Ooo Serkan kardeşim merhaba nasılsın?" la,  "N'aber kardeş?' diyen bize aynı değeri mi veriyordur.
İlki bize değer verdiğini nefesini harcayarak göstermiştir.
İkincisinde ise; konuşanda 'Bir sürü işim var zaten seni de gömüş bulundum ayıp olmasın dedim' düşüncesi hâkimdir. 

ÇOCUKLUKTAN GETİRDİĞİMİZ ALIŞKANLIKLAR:
Çocukların çıkaramadığı harflere ve yerlerine getirdikleri harflere bakalım:
r,  y olur, bazılarında l olur;  gidiyor = gidiyoy, gidiyol gibi.. hayır = hayıl gibi
'k', t olabilir 'setiz dotuz' gibi
z' sesi, s, j, c  olarak çıkabilir,  biz = bij, bis,  bize gel = bice gel gibi... 
Çocuklar seslerin asıllarını çıkarmak oldukça zor olduğunda kolay olanı tercih ederler, bizler de onları tatlı geliyor konuşması diye arada düzeltmezsek onaylamış oluruz, büyük yaşa kadar öylece kalabilir. Büyüyünce de bebeklikteki gibi konuşmaz ama harfleri çıkarırken tembellik etme alışkanlığı ergenliğine de sirayet eder.

ÇÖZÜMÜ:
Göz tembelliğinde, bir göz diğerine göre görevini tam yapmıyordur. Onu güçlendirmek için diğer göz belli bir süre kapatılır ve öyle dolaşılır,  tembel olan göz, kendine çeki düzen verir (Tabi gören göz değildir aslında beyin kendine çeki düzen verir)

TIPKI BUNUN GİBİ

Kekeme olan bir kişinin, ağzına çakıl taşları doldurup konuşma temrinleri yaparak nasıl iyi bir hatip olduğunu okuyanımız çoktur. 
Harfleri yerinden çıkaramama sorunu (Aaa söyle yaptım değişiverdi gibi) mucize bir formülle hemen düzelmez, emek harcamak gerekir, yükün altına girmek gerekir. Zira yıların alışkanlığıdır.

ŞİMDİ GELELİM 'z' SESİNİN NERDEN ÇIKTIĞINA

'z' yerine neden 'j' veya 's' çıkar; dil ucu alt dişlerin kökleri yerine, üst tarafa gitmektedir de ondan

'z' ünsüzünü tanıyalım:

Akın Önen, Türkçeyi Türkçe Konuşmak kitabından bu ünsüze ait şu bilgileri verir:
's' ünsüzünün tonlusudur. Dilin ucu alt dişlerin köklerine doğru yaklaşır ve hava dilin arasından sızar, gırtlak birleşimiyle birlikte seslenir. Zabit, zafer, zemzem, zenci,  zil, saz, leziz, sızı ıssız vb...

Ve literatürsel bir bilgi:

'z' sesi, boğumlanma alanına göre ağız içi diş bölgesinde; biçim ve titreşimine göre, süreksiz sızlamalı ve tonlu bir sestir.

Latin alfabesini kullanarak 'z' işaretiyle gösterdiğimiz 'zee' aslında bugün kullandığımız Arapçadan kökenli, 4 çeşit 'z' sesini karşılamaktadır. Arapçadaki  'zı', 'dat', 'ze' ve zel, harflerini (Araplar fonetik olarak bunları, Zaa', Daat, Zaay, Zaal diye telaffuz ederler) karşılayan tek bir sestir. (Bunu bir avantaj değildir)

Örneğin:
Zaman - Zabıta - Ziya - zaaf- ziyafet, Dat harfiyle başlarken (d baskın olmak üzere d-z arası ses),    Ziraat - ziyan - zillet - zihin - zikir - zaten, Peltek Ze, (Zel),  Zenci - ziyaret - zor - zeka - zekat, keskin ze, sesi , Zulüm - zümrüt - zarf -  zarif, Zıı harfiyle başlar.

Ne gereği var hepsini aynı gibi söylüyoruz demeyelim, Her kayıp her kırılma küçük değişikliklerle başlar.

Birine söylediğimiz bir iyi niyet sözü, bir sevgi sözü, sonuçta bir sesler toplamıdır ama o sesin işaretleriyle oluşan kelime yapısı o kelimenin derinliğine inildiğindeki kaynağı asıl anlamı, kazandığı yan anlam bütün bu anlam cümbüşüyle o kelimeyi o kişiye sunarız. Sözün, sesin anlamı beraberinde taşıdığı bir dolu güzel şey, muhatabımızın sadece kulağına girmez vücudunda birçok yere dağılır. Güzelce söylenmiş bir sözcük, muhatabımızın tüm kimyasını değiştirebilir… Ama harflerden başlayarak anlamları yitirmeye başladığımız zaman sadece soğuk bir ses iletmiş oluruz, Unutmayalım anlam kelimelerin kalbidir. Yer çekiminden önce anlamlılık ve amaçlılık yasası vardı.

------------

Bazı sözlüklere göre de:
'Zaman' kelimesi 'keskin z' ile de yazılışı var.
'ziraat, ziyan' 'keskin z'
'zeka' peltek z
'zümrüt' keskin z

Share Share Editor: editor | Posted: 2012/12/30 | Views: 9604

Comments

5 + 1 =
Zeynep 09/03/2015 14:54:00
y harfinde takılıyorum onun ile ilgili bir diksiyon yaparsanız sevinirim
nisan 01/18/2013 11:05:31
Bazı sözlüklere göre de:
'Zaman' kelimesi 'keskin z' ile de yazılışı var.
'ziraat, ziyan' 'keskin z'
'zeka' peltek z
'zümrüt' keskin z
Ana Sayfa | Arama | İletişim

Bu site Net Diksiyon © ürünüdür. İçerdiği bilgiler, (kitap, yazılı dokuman, web sitesi vs. olarak) izin almadan yayınlanamaz.

Editor
radyo dinle aşı takvimi podcast multimedia blog bedava dinle izle kongreler online müzik dinle selected videos nasheed music videos